Aşkı uğruna zünnar kuşanıp, şarap içer ve bir yıl boyunca kızın domuzlarına çobanlık eder. Mevlânâ'nın, "O aşkın yedi mahallesini gezdi; biz ancak bir sokağının dönemecindeyiz." dediği Attar, bu hikâyeyi asıl hikâye olan Simurg'un anlaşılması için anlatmıştır.

Film elbette bu denli sofistike değil; hatta olabildiğince sade. Söyleyeceğini saklamadan, evirip çevirip gevelemeden... hayır, söylemiyor, gösteriyor. Siz görüyorsunuz, anlıyorsunuz. Doğal bir anlatımı var Mahmut Fazıl Coşkun'un. Filmin izleği bir yandan Yeşilçam'ın "Anadolu'dan İstanbul'a gelen saf ve temiz delikanlı"sını görüyor (bkz. köyden indim şehre); bir yandan çok kültürlü bir metropolü elbirliği ile ev-cilleştirmenin imkânı gibi metaseküler bir istasyona uğradıktan sonra aşkın imkânında karar kılıyor. İstanbul'un Galata semtinde müezzinlik yapan Musa, Hıristiyan komşusu Clara'ya âşık olur. Ne var ki, bu aşk hem Clara'nın hem de Musa'nın çevresinde pek hoş karşılanmaz.

Film "sade" dedim. Yunus'un dizeleri de sadedir; lâkin Kolomb'un yumurtası gibi, yerine oturtulmuştur. Eskiler bu üslûba "sehl-i mümteni" derlerdi: "kolayimkansız". Anlatımı doğal. Dini, dini mekânları, dindarları konu ve dekor olarak seçen film ne din karşıtlığı ne din yandaşlığı yapıyor. Ne dinin 'tarafını tutarak' propagandasını yapıyor ne de tam tersini. Dini orada öyle, hayatın içinde olduğu gibi resmediyor. Dini de hayatın içindeki herhangi bir unsur gibi: dağ gibi, deniz gibi, aşk gibi, özlem gibi öylesine doğal gösteriveriyor.

Görkem Yeltan ve İsmail Kılıçarslan Tarık Tufan'a tam destek olmuşlar senaryo yazımında. Festivaldeki gösterimden sonra bir Hollandalı sordu: "Çok sessiz değil mi film?" Mahmut Fazıl Coşkun pek heyecanlıydı. Birçok soruyu evet, hayır, bilmiyorum diyerek savuşturdu. İsmail Kılıçarslan, oturduğu yerden tüyo verdi yönetmene: "Mahmut, Albert Camus: İnsan söyledikleriyle değil, sakladıklarıyla insandır." Bir başkası şunu sordu: "Kız Hıristiyan, oğlan Müslüman olduğu için mi bu kadar çekingenler?" Filmi seyrederken yanımda oturan Hollandalılar da bana sormuştu aynı soruyu. Yok dedim. Sade ondan değil; tipik bir aşk böyledir Türklerde... Hollandalılar filmden pek keyif aldılar. Bunun bir sebebi, yönetmenin Woody Allen çalan; ama onun kadar abartmayan mizâhî üslûbu. Latif ve tadında. Latife tadında. Gülümsemenize izin veriyor, kahkahalara boğmuyor. Mesela müezzin yanlışlıkla imamesinde haç bulunan tesbihi çekiyorken cemaatin hacı amcası ters ters bakıyordu. Hollandalılar koptular, ben sonradan fark ettim. Musa da sonradan fark etti ve 'yanlış tesbih'i cebine tıkıştırıp doğrusunu çekmeye başladı.

Ben de bir soru sordum yönetmene: "Filmin son sahnelerinde, müezzin Musa (Nadir Sarıbacak) 'Ve Hüve 'alâ külli şey'in Kadîr' (Allah'ın her şeye gücü yeter!) ayetini okuyor. Bu bilinçli bir seçim miydi?" Yönetmen, bu ifadenin zaten müezzinliğin bir parçası olduğunu söyledi. "Ama müezzinlik uzun bir seremoni ve siz kısa bir bölümü alıyorsunuz. Orada da Allah'ın her şeye gücünün yettiği ifade ediliyor. Bu bana, bilinçli bir seçim gibi geldi." dedim. Yönetmene destek için yanına gelmiş bulunan senarist Tarık Tufan imdada yetişti: "Evet, bilerek seçtik. Filmin her sahnesi, her ayrıntısı ana temaya katkıda bulunuyor." cevabını verdi.

Bir soru da senariste sordum: "Eski bir hikâye vardır bilirsin. Bir şeyh bir Hıristiyan kızına âşık olur... Film bana bu hikâyeyi hatırlattı. Gerçi senaryo oralara kadar gitmedi; ama hikâyeyi yazarken arkaplanında bu hikâye var mıydı?" Tarık Tufan da "Evet, arkaplanda o hikâye hep vardı; Attar'ın hikâyesinden bir film çekmeyi uzun yıllardır hayal etmişimdir." dedi. Filmin ödül alması, "teşhircilik yapmayan filmler ödül alamazlar" mitini de yıkmış oldu bence. Bize masal tadında "temiz" bir film armağan eden bütün ekibe teşekkürlerimi arz ediyorum.

Fatih Okumuş/Rotterdam